12 ár í sópran

Úr tíkallasíma í sjoppunni við Lönguhlíð hringdi ég í Hörð og bauð mig fram í Mótettukórinn. Þá var 1983.

Ég var nýflutt til Íslands, ungbarnamóðir í námi og var að leita að tómstundastarfi sem ekki væri of tímafrekt, ekki of dýrt og gæfi kost á að kynnast og vinna með skemmtilegu fólki. Ég vissi af reynslu að í góðum kór fær maður míkið fyrir peningana og mér leist vel á það sem ég hafði heyrt um þennan nýja kór og organista í Hallgrímskirkju.

Stuttu síðar var ég komin upp í kirkju í prufusöng. Hörður tók mér fagnandi. Á milli þess sem ég söng, lýsti hann fyrir mér framtíðarsýn sinni um kórinn og tónlistarlífið í kirkjunni. Það tók mig fimm mínútur að átta mig á að hér færi maður með háleit markmið og raunhæfar hugmyndir um hvernig mætti ná þeim, mikinn sannfæringarkraft og hæfileika til að hrífa aðra með sér. Hálftíma síðar var ég orðin félagi í kórnum.

Hefði ég vitað hvað ég ætti í vændum! Strandpartý í Nice, plötuupptöku á söngloftinu í Kristskirkju þar sem brakaði svo í gólfinu að maður varð að anda með eyrunum, vígsla Hallgrímskirkju með pompi og prakt, Plánetur í anddyri Háskólabíós með hljómsveitinni inni í sal og tveir stjórnendur – annar á sjónvarpsskjá, átakafundir í kórbúninganefnd, yndislegir páskamorgnar sem öll fjölskyldan fékk að njóta, sungið fyrir Páfa á Þingvöllum með stórar slaufur í barminum, sameiginlegar badmintonæfingar, flutningur á Mozart Requiem í nývígðri Hallgrímskirkju þegar loftið var áþreifanlega rafmagnað af eftirvæntingu, laugardagsmorgnar með skrýtnum tilbrigðum við morgunleikfimi og Kaffe Fassett á prjónunum, Lýðveldishátíðin í Bonn, að hvetja fararstjóra í kapphlaupi við járnbrautalest, “passið þið nóturnar!”, “gott  jarðsamband!” og “þriðja röðin fyrst inn!”. Og tónlistin - að kynnast allri þessari tónlist innanfrá og fá að flytja hana fyrir þakkláta hlustendur í mörgum löndum, við ólíkustu og stundum ólíklegustu aðstæður.

Fyrstu tónleikar sem ég tók þátt í voru haldnir í Kristskirkju, Hallgrímskirkja var í byggingu. Flutt var einföld a capella dagsskrá.  Í þá daga saumuðu konur kórbúningana sína sjálfar, með innfeldri blúndu eins og á gamaldags koddaveri og við biðum spennt eftir að sjá hvort einhver kæmi til að hlusta á okkur.

Siðustu tónleikar mínir voru haldnir í fullsetinni Hallgrímskirkju 12 árum síðar.  Uppselt var á tvenna tónleika í röð á Sálumessu Mozarts með hljómsveit, einsöngvurum og dönsurum.  

Ég fékk að fylgjast með kórnum vaxa og dafna og hasla sér völl í tónlistarlífi Íslendinga og sjá bæði kór og stjórnanda þroskast og vaxa við hverja raun.

Hörður er skipulegur stjórnandi og vinnur sína heimavinnu vel. Hann er metnaðarfullur og vandar til allra hluta, ekkert smáatriði er “overlatt til tilfeldighetene”. Hann sníðir sér stakk eftir vexti, en passar alltaf upp á að víkka stakkinn um leið og hann passar í hann til að hefta ekki vöxt. Ég hef ekki forsendur til að leggja mat á listræn afrek Harðar og hæfileika, en eitt er víst að hann hefur ávaxtað sitt pund afskaplega vel og það er væntanlega það sem spurt er um þegar upp er staðið. 

Hver á svona kór? Stjórnandinn? Kirkjan? Félagarnir fyrr og nú? Áheyrendur? Sennilega á hann sig sjálfur og er eingöngu til sem samvinna og samhugur allra þessara aðila á hverjum tíma.

Að fá að vinna með fólki sem manni þykir vænt um að sameiginlegu markmiði og standa svo hlið við hlið á tónleikum og finna verkið öðlast sjálfstætt líf og vekja gleði í okkur öllum er ekki hversdagslegur atburður. Við erum öll blessuð sem höfum fengið að eiga aðild að því kraftaverki sem slíkur kór er.  
(Skrifað í afmælisrit Mótettukórsins 2003)

Morgunverkin.

Morgungöngurnar með hundinn rúla. Það sem hófst af illri nauðsyn er orðið ómissandi byrjun á góðum degi. Á fætur, í fötin, kveikja undir kaffivélinni og af stað. Í öllum veðrum. Það skiptir máli að fara í öllum veðrum. Ef ég fer ekki út í þoku og rigningu kann ég ekki að meta sólskinið og lognið.

Ég fer snemma, þegar engir eru á ferli nema blaðburðarstrákar og smáfuglar. Borgin er ekki vöknuð, allt kyrrt. Nema hjá fuglunum, reyndar. Á þessum tíma árs er brjálað að gera hjá þeim um leið og sólin kemur upp. Lætin!

Hundurinn er hrifinn. Yfirleitt. Ef veðrið er mjög slæmt er hann stundum tregur. Þá þarf að ræsa hann út. Hann liggur þá yfirleitt í lazyboy-stólnum, öðru nafni húsbóndastólnum, þegar ég kem fram. Þegar ég veifa ólinni fyrir framan nefið á honum opnar hann annað augað og horfir vantrúr á mig. Ætlar þú út í þessu veðri, kona sem er þriðji í röðinni fyrir aftan mig og húsbóndann?? Hefur þú ekki heyrt orðatiltækið ekki hundi út sígandi?? En svo kemur hann um leið og hann heyrir að ég hreyfi við útihurðinni. Hann stenst ekki mátið.

Ég fer alltaf sama hringinn, mátulega langur. Ég mæti alltaf fullorðnum manni á leið í vinnuna. Hann er mjög nákvæmur á tímann. Ég veit hvort ég sé seint eða snemma á ferð út frá því hvar ég mæti honum. Í dag var ég komin langleiðina í Select þegar ég hitti hann. Það þýðir að ég var snemma á ferð. Hann er aldrei seinn. Við bjóðum alltaf hvort öðru góðan dag. Skrýtnir svona morgunfundir. Ég hef ekki hugmynd um hvaðan hann kemur eða hvert hann fer, en hann er hluti af mínum degi. Ég er viss um að hann taki eftir mér líka, og saknar mín ef ég kem ekki. Hvar ætli konan með hundinn sé í dag. Er hún veik, er hún í sólarlandaferð, er hún flutt?

Þegar ég kem heim eru allir sofandi ennþá. Útbý morgunmat handa þeim. Heill dagur framundan.

Livet er ikke det værste man har, og om lidt er kaffen klar! 

Mamman (eftir Dagný Lóu)

Mamman er svo sæt og fín, því hún er mín.
Gefur mér að borða fyrir launin sín.
Ég hugsa um þig alla daga hér og nú.
Hver er besta mamma í heimi, ja það ert þú.

Hugsa sér að einhver mamma er svo góð.
Það væri gott ef allir visu það sem senn.
Nú sendi ég þér lítið kossa flóð.
Mamma mín er líka góð í að kenn (a)

Heimir Steinsson, minningargrein

Haustið 1975 kom ég, þá 18 ára gömul, til Íslands til að stunda nám í Lýðháskólanum í Skálholti. Ég hafði frétt af skólanum og sendi eftir upplýsingum um hann. Fljótlega barst mér svarið - 14 þéttskrifaðar blaðsíður með upplýsingum um staðinn, skólann og námið - á íslensku, undirritað af Heimi Steinssyni, rektor. Á dönsku lét hann þess getið að til að geta haft gagn af skólavistinni þyrfti ég að hafa nægilegt vald á íslensku til að geta skilið bréfið. Eftir tveggja daga uppflettingar í orðabók Blöndals á háskólabókasafninu í Bergen var ég litlu nær um Skálholtsskóla, en ákvað að láta það ekki aftra mér og sótti um skólavist. Það reyndist afdrifarík ákvörðun í mínu lífi.

Þetta var mín fyrsta ferð að heiman og Heimir og Dóra gengu mér í foreldrastað. Þau tóku á móti mér á gulu bjöllunni sinni og opnuðu heimili sitt fyrir mig í mánuð áður en skólinn byrjaði til að ég gæti lært íslensku. Ég fékk einkakennslu í íslensku hjá sr. Heimi. Það voru skemmtilegir tímar, þar sem ekki var eytt miklum tíma í glósun og málfræðistagl, ég veit ekki hvort okkar skemmti sér betur. Heimir var krefjandi kennari og gerði ekki ráð fyrir að þurfa að endurtaka hlutina oft. Hann kenndi mér ekki bara tungumálið, heldur vakti hann áhuga minn og ást á málinu, íslenskum bókmenntum, sögu og menningu og lagði grunninn að því hversu vel mér hefur síðan gengið að aðlagast þessu nýja heimalandi mínu.

Þetta var 4. starfsár Lýðháskólans í Skálholti og þau hjónin ráku skólann af miklum eldmóði og umhyggju fyrir nemendum. Heimir var margfróður maður og miðlaði óspart af sínu, en var um leið mjög fróðleiksfús og tilbúinn til að læra af nemendunum. Hann var forvitinn um alla hluti og hafði áhuga á að heyra sjónarmið þess unga fólks sem honum var trúað fyrir. Hann hvatti stöðugt til rökræðna og umræðna um allt milli himins og jarðar og var ekki feiminn við að ræða við okkur um grundvallaratriði í heimspeki, pólitík og trúmálum af opnum huga og á jafnræðisgrundvelli. Hann lagði stöðugt áherslu á gildi menntunar, ekki bara sem tæki til frægðar og frama, heldur sem tæki til að öðlast skilning á manninum og samfélagi  mannanna.  Þannig stjórnaði  hann þessum skóla í besta anda lýðháskólahugsjónarinnar. Ég veit um marga nemendur sem notuðu árið í Skálholti til að hugsa sinn gang og ákveða framtíðarstefnuna undir áhrifum og leiðsögn sr. Heimis.

Eftir að Heimir og Dóra fóru frá Skálholti hittumst við sjaldnar, en alltaf þegar leiðir lágu saman fundum við einlæga vináttu og áhuga þeirra.

Minningargreinaskrif var eitt þeirra séríslensku fyrirbæra sem sr. Heimir kynnti og skýrði fyrir mér og því langar mig  að minnast hans með þessu móti. Elsku Dóra, við Kristján sendum þér og þínum okkar innilegustu samúðarkveðjur. Okkur hefur alltaf þótt svo vænt um ykkur og þið höfðuð mótandi áhrif á líf okkar beggja.

TIL HJEMMEBRUK

Dette er et lite dikt
til hjemmebruk.
Strengt tatt er vel alle dikt til hjemmebruk.
Hva skulle de ellers være til?

SORGEN KOM OG FØRTE MEG BORT

Du tror du ser meg.
Beina går. Øynene er åpne. Lungene puster. Hjertet mitt slår.
Men jeg er ikke her.

Uten varsel slo sorgen ned. Som en ravn over sitt bytte.
Klørne skjærer gjennom huden når den løfter
og fører meg bort til et sted jeg ikke kjenner.

Du tror du ser meg, men jeg er ikke her.
Jeg ligger forsvarsløs i sorgens rede.
Svart står den over meg med blodig nebb.

Jeg ligger stille.
Presser sammen øynene. Holder pusten. Hjertet slår tunge slag.

Sorgen kom og førte meg bort . Jeg kan ikke veien tilbake.
 

LYSE ØYBLIKK

I lyse øyeblikk har jeg det på tungen.
Det er like før jeg ser det.
Det er innenfor rekkevidde, jeg så det smette rundt hjørnet.
Men så glapp det, det ble borte foran øynene mine.
Men jeg gir meg ikke. Det kommer!

FRYKT IKKE STILLHETEN

I den kan jeg høre min egen spinkle stemme.
Den spede røsten roper til meg fra barndommens uskyld.
I stillheten hever den seg over bakgrunnsstøyen.

Hør, det er noen som roper.
Hysj. Det er du!

NÅR TIDEN ER DER

Foran meg løfter granen seg taus og mørk mot nattehimmelen.
Utilnærmelig fjern - som død.
Inni sover den søte sevjen, kraften, livet.
Når tiden er der, gir den nye, sårbare skudd.
Når tiden er der.

WORDS OF WISDOM

Words of wisdom are always words of hope,
words of reconciliation
words of peace.
Those who preach suspicion, hatred and disrespect will be unveiled for the fools they are.
Words of wisdom will prevail.
That is what wisdom does.

TILBAKEBLIKK

Jeg er ikke lenger lei for de sårene jeg fikk,
alle nettene jeg gråt i ensomhet, stille skrik i natten.
Jeg er ikke bitter over alt som ikke ble.

Det ble bare noe annet.
Det ble meg J

PAPPA SIN 75-ÅRS DAG

Grønne pærer og røde epler.
Et urørt fruktfat.
Det kom ingen ....

ILVES

ØYELOKKENE

Takk for at jeg har øyelokk
så jeg kan holde lyset ute når jeg skal sove,
så jeg kan stenge ondskapen ute når jeg har fått nok
så jeg kan hindre det stygge fra å komme inn
så jeg kan være hjemme hos meg selv,
vende blikket innover og se
mine egne bjørkeskoger
og høre klukkingen mot mine egne
svaberg.

HVIS BARE

Hvis jeg bare
- hadde hatt tid
- hadde hatt råd
- hadde vært flinkere
- slankere
- eldre
- yngre
- penere
- modigere

Hvis ting bare hadde vært annerledes enn de er ... så hadde alt vært bra.

MIN FRIDAG.

Vaske badene
Rydde
Tørke støv
Støvsuge
Vaske gulvene
Vaske  kjøleskapet
Koste trappen
I pausen:
Handle 
Lage middag
Vaske opp
Vaske klær
Stryke
Vanne blomstene

REISER
Lyden av fly og tog i
det fjerne gjør meg
melankolsk.
Den minner meg om reiser
jeg aldri tok.

SPURVEN
Svarte greiner.
Røde bær. Iskald himmel.
Hodet under vingen i søt sommerdrøm.

EINER
Brakjen trives best i skrinn jord
Bærene er skrukkete og tørre, men fulle av sommer og salighet.
Kom nærmere. Ta på dem. Gni dem. Bær dem frem som røkelse.
De løfter deg fra karrig jord mot himmelen.

ETTER REGNET
Storvask i skogen.
Prismekroner av spindelvev.
Duket til fest.

OLAV H.HAUGE
Olav H. Hauge skriver fint.
Så fint at jeg forstår
dialekten hans.

I MITT HERBARIUM.

Tusenfryd og malurt

Sverdlilje, skjoldblad, tyrihjelm og ridderspore.

Gulrot, blåklokke, rødkløver, hvitveis.
Musøre, løvetann,
kattefot, hundekjeks
bjørnebær, revebjelle,
geiterams, bukkeblad
kusymre, hestehov,
reinlav, moskusurt
ormehode, lushatt
paddesiv,  froskebitt

Sølvmure, gullregn
- og grønne skoger

FINLAND I MARS

Slanke bjørkestammer,
nordisk blonde,
smidige, smekre,
fulle av vår.
Lyse, grønne sommerkvelder i vente.

FEM MIL I SAPPORO

Går Hetland og Northug på hodet,
får vi stole på Odd-Bjørn og Frode.
Vi sier jo helst
at de gamle er eldst.
Det blir gull når de også er gode!

LIMERICK

En treffsikker skytter fra Flisa
tok sikte på tårnet i Pisa.
Vi hørte det smalt
og vi så at det falt,
og dette ble enden på visa.

ENSOMHET

I vegkanten står en løvetann for seg selv.
Omgitt av sølevann strekker den seg mot himmelen.
Åpner seg mot solen.
Lukker seg mot regnet.
Dag etter dag.

Trafikken haster forbi.

En dag er den grå, gått i frø.
Trafikken haster forbi.

Dagen etter er den spredt for alle vinder.


OMTANKE

Nei se, der står det en løvetann!
Så lubben og gul den er!
Vi plukker den ikke, vi lar den stå;
da kan vi komme tilbake og se på den hver dag.

Og når den har satt frø skal vi blåse på den.
Det blir gøy!
Da kommer det mange nye løvetenner til neste år.

Ég á stóra og yndislega fjölskyldu sem mér þykir ákaflega vænt um. Mann og fjögur börn sem elska mig á móti. Samt eru orðin sem ég oftast fæ að heyra á mínu heimili ekki "Gry/mamma ég elska þig”, heldur “Gry/mamma hvar er .....?”

Mest notaða leitarvélin á mínu heimili er ekki google.com!

Kannski ætti ég að þakka traustið. Þau virðast halda að ég viti allt, jafnvel það sem ég augljóslega gæti ekki haft hugmynd um. Eins og “hvar eru skórnir mínir sem ég fór úr fyrir 10 mínútum síðan, áður en þú komst heim.

Ég kem oft að syni mínum starandi inn í opinn ísskápinn.
;“Mamma, er ekki til ostur??”
Jújú, ostur er þetta ferkantaða hvíta sem er 5 cm frá nefbroddinum á þér!

Ég kem oft að manninum mínum með þetta einkennilega tómlega augnaráð karlmanns sem er að “leita” að einhverju. Leitaraðferðin gengur út á að standa úti á mitt gólfi og horfa íkringum sig. Hann gengur yfirleitt skrefinu lengra en börnin og spyr ekki “Gry, hvar er .....?”  heldur segir hann “Gry, hvar settirðu skóna mína?”

Fyrst hélt ég að þetta væri eintóm leti. Svipað fyrirbæri og þegar nemendur rétta upp hönd og segja: “Kennari, hvað stendur hérna?”  vegna þess að þau eru of löt til að lesa sjálfir.
En nú er ég ekki lengur viss.
Kannski er til eitthvað sem heitir Male Refrigerator Blindness Syndrom.

Ég fékk óvenjulega skýrt dæmi um þessa blindu í fyrra.
Maðurinn minn og vinur okkar voru að vinna við að setja upp ljós í garðstofunni. Ég var í kvennahlutverki að brjóta saman þvott í svefnherberginu. Heyri ég ekki kallað framanúr garðstofu: “Gry, hvar er hamarinn?”
Ég fer fram.
Þar standa tveir fullorðnir karlmenn hlið við hlið í garðstofunni og glápa út í loftið.

Hvar er hamarinn, Gry?
Voruð þið ekki að nota hann rétt áðan, mér fannst ég heyra ykkur negla?
Jú, en nú er hamarinn horfinn!!

Þetta er lítil garðstofa, kannski svona 9 m2. Það var verið að vinna í henni og hún var svo gott sem tóm. Engin húsgögn, engin blóm, ekkert sem gat skyggt á hamarinn sem blasti við mér, ofan á verkfærakassanum.

Eruð þið að grínast? Ég var upptekin við þvottinn, finnst ykkur sniðugt að trufla mig og kalla mig hingað til að finna hamarinn fyrir ykkur?
Á þetta að vera fyndið?
Nei, við erum búnir að týna honum.

Ég horfi á þá. Það er satt, þeir sjá hann ekki.
það eru 10 hlutir í herberginu, en þeir bara SJÁ EKKI HAMARINN.
Hann er þarna segi ég og bendi.
Þá sjá þeir hann. Þeir trúa ekki sínum eigin augum, þeir trúa ekki að þeir hafi ekki tekið eftir honum.
Þeir verða þöglir og hugsi á svip.
Ég strunsa í burtu tautandi fyrir munni mér. Karlmenn!

Torbjörn Egner byggði kannski á eigin reynslu þegar hann skrifaði
Hvar er húfan mín? Hvar er hempan mín?Hvar er falska, gamla, fjögra gata flautan mín?
. . . . og lét síðan Kasper, Jesper og Jónatan fara út og ræna sér kvenmann.

Ég hafði ekki verði lengi á Íslandi þegar ég var búin að læra að það er sumt sem útlendingar mega ekki hafa í flimtingum eða gera grín að.
Efst á því blaði, heilagt og hafið yfir gagnrýni er Íslenska Tungan.
Ég var búin að vera á Íslandi í tvær vikur þegar ég skildi að mér væri það fyrir bestu að læra málið strax og vel. Ég vann mjög markvisst í því, lagði mig fram og gekk vel. Fljótlega komu menn að orði við mig og sögðu Mikið talar þú góða íslensku. Finnst þér ekki islenskan erfið?
Í byrjun svaraði ég í sakleysi mínu: nei, mér finnst hún frekar auðveld. Þetta er rökrétt og reglubundið mál , skemmtilegt og auðlært. Þá kom alltaf einhver svipur á menn, eins og ég hefði móðgað þá eða sært. Þetta var greinilega ekki rétt svar. Svo ég fór að segja: jú, hún er rosalega erfið. Þá tóku menn gleði sína á ný og sögðu Þú talar líka mjög góða íslensku. Það var æðsta hrósið sem var hægt að hugsa sér, og virtist skipta meira máli en hvað ég sagði.

En ég var að skrökva. Mér fannst íslenskan alltaf auðveld og mjög skemmtileg, sérstaklega fyrir norðmann. Við getum fundið svo margt í íslensku sem skýrir okkar eigið tungumál. Fyrstu árin, ef mig vantaði íslenska orðið, tók ég gjarnan nýnorska orðið og bætti kannski –ur aftan við og þá skildu menn hvert ég var að fara.
En auðvitað kom stundum upp misskilning. Ég hélt t.d. lengi vel að kirkjan héti Hátignskirkja. Ég var búin að vera í kirkjukórnum lengi áður en ég fattaði að hún héti Háteigskirkja. Mér fannst það miklu ómerkilegra nafn. Ég var líka lengi að ná muninum á að bera ábyrgð á og að bera áburð á. Það getur orsakað leiðan misskilning ef ég geng um og býst til að bera áburð á alla skapaða hluti....

Ég hef alla tíð lagt mig eftir að læra málið og um sögu og menningu þessa nýja heimalands míns, og að taka þátt í samfélagiðnu og vera nýtur þjóðfélagsþegn. Mér ber skylda til þess ef ég vil búa hér. Ég held að í dag hugsa menn ekki út í það að ég sé útlendingur, menn taka mig sem íslending. Sýna mér sömu virðingu og umburðalyndi og öðrum íslendingum. Ég er ekki viss um að það sé reynsla allra útlendinga sem hér búa. Þeirra sem bera vitlaust fram, sem líta öðruvísi út, sem vita ekki hver Egill Skallagrímsson var, sem fúlsa við hrossabjúgu og fara frekar í fjöru og grafa upp sandorma sér til matar. Ég þekki fólk sem líta ekki á þessa einstaklinga sem fullgildir, ekki verðir sömu virðingu, umburðalyndis, tillitssemis og tækifæri og “alvöru” íslendingar – og einstaka norðmaður fá.

Ég hélt lengi vel að með tímanum myndi ég breytast í íslending. Fyrstu tíu árin hélt ég það, en svo fór það að renna upp fyrir mér að það yrði aldrei. Þó ég gæti farið með höfuðlausn á frummálinu, gæti vitnað í Jónas við hátíðleg tækifæri, tekið undir í þórsmerkurljóði, saumað vambir og borðað harðfisk með smjöri yrði ég aldrei íslendingur. Einhver ósýnileg mörk voru sem ég komst ekki yfir. Það er aðallega tvennt sem ég hef aldrei náð og næ sjálfsagt aldrei úr þessu.

Í fyrsta lagi get ég ekki vanið mig af stundvísinni. Hversu mikið sem ég rembist stend ég mig ítrekað að því að vera mætt fimm mínútum fyrir tímann. Það þýðir venjulega að ég þarf að bíða í korter eftir fólkinu sem ég ætla að hitta. Ég veit þetta og reyni að vera of sein, en það bara gengur ekki. Það stríðir gegn minni þjóðarsál held ég bara.

Í öðru lagi hef ég gefist upp á að geta nokkurn tímann tamið mig þetta-reddast-hugmyndafræðinni. Hún er bara ekki til í norðmönnum, nema þá kannski í norðurnorðmönnum sem eiga að vera líkari íslendingum en aðrir norðmenn. Hinn venjulegi Ola Norðmaður fær kvíðakast ef hann getur ekki skipulagt sig þrjár vikur fram í tímann. Hann þolir mjög illa þetta-reddast og túlkar það sem kæruleysi. En þetta er íslendingum í blóð borið.

Besta dæmið um þetta finnst mér vera leiðtogafundurinn mikli, þegar Reagan og Gorbatsjof hittust hér um árið. Sá fundur var ákveðinn með mjög skömmum fyrirvara, venjulega eru slíkir stórviðburðir undirbúnir mánuðum, jafnvel árum saman. Erlendir fréttamenn, erindrekar, fulltrúar og fylgisveinar dásömuðu íslendingum fyrir að hafa getað skipulagt fundinn með svo skömmum fyrirvara. Ég hefði geta sagt þeim að íslendingar hefðu aldrei getað skipulagt þennan fund NEMA með skömmum fyrirvara. Ef þeim hefði gefist tóm til að rífast um hver átti að gera hvað og hver átti að fá heiðurinn af hverju hefði þetta farið út um þúfur. En hér var um ákveðið verkefni að ræða, tíminn naumur og það þurfti bara að redda þessu, og þá er íslendingurinn upp á sitt besta.

Annað íslenskt sérkenni sem kemur norðmönnum ákaflega spánskt fyrir sjónir er það hvernig íslendingurinn framkvæmir. Hann ákveður hvað hann vill gera og svo byrjar hann. Vandamál sem upp koma, eins og t.d. óvæntar opinberar reglugerðir, fæst hann við eftir því sem þær berast. Þetta reddast einhvernveginn.
Þegar norðmaðurinn ætlar að framkvæma eitthvað byrjar hann á því að leggja allt niður fyrir sér, kynna sér lög og reglugerðir um málið, gera áætlun, kostnaðaráætlun, ..... og á endanum vex þetta honum svo í augum að hann hættir við allt saman.
Islendingurinn ákveður hvað hann ætlar og gerir það svo.
Fyrsta skiptið sem ég kynntist þessu var þegar tilvonandi eiginmaður minn kom með til Noregs í fyrsta skiptið. Við fórum út að borða. Þjónninn kom með matseðilinn. Ég opnaði hann og kynnti mér hvað stóð til boða og reyndi að finna eitthvað sem mig langaði í. Maðurinn minn lagði matseðilinn til hliðar og reyndi að ákveða hvað honum langaði í.
Á boðstólnum voru hamborgarar, hamborgarar með osti, hamborgarar með eggi, hamborgarar með ananas, hamborgarar með skinku osfrv. Hann pantaði hamborgara með ananas, osti og eggi. Ég var hneyksluð. Það var þjónninn líka. Því miður, það er ekki á matseðlinum. Nú. Þið eigið hamborgara, er það ekki? Jú. Og það er til ananas, ekki satt? Jú. Og það er til ostur og egg? Jú. Nú þá ætla ég að fá hamborgara með ananasi, osti og eggi. Og hann fékk það auðvitað. Kokkurinn kom fram í dyrnar til að kíkja á þennan furðulega gest. Þegar hann frétt að hann væri íslendingur skildi hann allt.
Í augum norðmanna eru íslendingar ákaflega tækifærissinnaðir. Allar ákvarðanir virðast vera teknar á staðnum, miðað við aðstæður hverju sinni. Enda hef ég ennþá ekki fundið gott íslenskt orð yfir prinsíp.

Jeg har lest boken L av Erlend Loe. Der beklager han seg over at Norge er et ferdigbygget land og at Nansen & co ikke lot det være noe igjen for etterkommende generasjoner å oppdage og bygge. Det er noe i det. I skyggen av Nansen og den gjengen er det ikke lett for en gjennomsnittsnordmann å skape blest om sine bragder.

Men om Norge er ferdigbygget, så går det ikke an å si at Norge er ferdigMERKET. Én ting er å bygge, en annen ting er å merke, så vanlige folk kan finne frem i dette langstrakte og kronglete landet. Jeg har nettopp kommet hjem fra en tur med Hurtigruten Bergen – Kirkenes – Bergen. Hele pakken, med andre ord. Tur – retur Riksveg 1. Norskekysten komplett, hvis vi ser bort fra litt svaberg og hvitmalte feriehavner på sørlandet.
En fin tur må jeg si, en fantastisk tur. Fjell, fjorder og fyrtårn så det holdt. Vi stod på dekk i 11 dager med kart, kompass og kikkert og prøvde å orientere oss oppover leia, men det var ikke lett. Skiltingen var kort sagt elendig. Ikke en eneste øy eller fjordarm var merket. Vi passerte det ene berømte sted etter det andre uten å ane det. Hadde det ikke vært for at vi så hullet, så hadde vi vel bare trodd at Torghatten var en helt vanlig hvilkensomhelst fjellknatt! Var det satt opp skilt med pil og tekst på flere språk: TORGHATTEN, THE MARKETPLACE HAT ... ?? Nei.
De bange anelsene meldte seg allerede da vi hadde seilt et par timer ut fra Bergen. Vi begynte å se oss om etter innseilingen til Sognefjorden. The Sognefiord. En av landets største turistattraksjoner. Verdens lengste fjord verken mer eller mindre. En berømthet, en kjendis blant fjorder. Vi skulle ikke inn dit riktignok, vi seilte forbi innløpet, men vi ville jo gjerne vite at der, DER går Sognefjorden innover. Men stod det skilt med pil SOGNEFJORDEN, THE SOGNEFIORD?? Nei. Hvordan intetanende utlendinger som kommer på egenbåt skal kunne finne denne perlen av en fjord er en gåte for meg. De er simpelthen nødt til å melde seg på en gruppereise med en guide som kan veien. Det er kanskje bra for norsk økonomi at så mange som mulig kjøper gruppeturer, men likevel. Det er ikke alle som trives så godt med å gå i kø sammen med japanere de ikke kjenner. Det burde vært bedre merket.
Dette gjentok seg oppover hele kysten. Alden er et kjent landemerke stod det i turhåndboken vår. Godt og vel, da får vi se etter Alden da. Kan det være den? Den øyen der har jo en karakteristisk fasong. Men det har jo forsåvidt den der også. Hvordan ser Alden ut, har du bilde av den? Det oppstår debatt og tilløp til frustrasjon. Vi kan jo ikke stå her på dekk og seile forbi Alden, dette kjente landemerket, uten å vite om det. Hadde det vært satt opp et skilt nede i fjæresteinene, stort nok til å kunne leses med kikkert, kanskje et lysskilt om natten og i mørketiden, så ville problemet vært løst, frustrasjonen forsvunnet og mang en opphetet diskusjon unngått. Turen ville vært enda mer vellykket. Added value ganske enkelt.
Polarsirkelen var riktignok merket med en globus ute på et skjær. Det skulle da også bare mangle. Når man betaler i dyre dommer for å komme nord for Polarsirkelen må man kunne forlange å få beskjed når det skjer. Og det var greit nok å merke med en globus. Hvis det er motvilje mot å sette opp navneskilt og lysskilt, så er det et alternativ å sette opp forskjellige statuer og lettgjenkjennelige konstruksjoner underveis og dele ute en kode som folk kan gå etter. En stor figur av en and på toppen av Andøya f.eks. kan ikke misforståes.
Her er det et stort forbedringspotensiale for turistnæringen. Lokale krefter kan settes inn i arbeidet.

Og dette problemet gjelder ikke bare båtturister. Ta en tur med fly over Norge i klarvær. Tenk deg at du har vindussete. Du ser hele det furete værbitte bredt ut under deg. Men er det merket? Vet du hvilket tettsted det er du ser der borte? Nei, ikke med mindre du er norgesmester i geografi. Her er det ikke mange landemerker å ta utgangspunkt i, du. Galdhøpiggen er helt flat sett ovenfra. Du får prøve å få tak i et elveløp eller en innsjø. Men tenk hvor mye lettere det hadde vært om det f.eks. hadde drevet en flåte rundt ute i Mjøsa med svarte bokstaver på hvit bakgrunn store nok til å kunne leses fra et vanlig rutefly på veg fra Bergen til Oslo. Jeg snakker ikke om utenlandsfly som passerer i stor høye over Norge på veg til USA. De trenger ikke å vite at det er Glomma de flyr over. Det driter vel de i, men for oss nordmenn som tross alt er spesielt interesserte, så kunne det være en fin bonus på turen. Litt geografi i hverdagen. Flyselskapene, lokalt næringsliv og undervisningsdepartementet kunne gå i samarbeid. Synes jeg.